Con
ngõ với vài trăm mét chiều dài, quanh co lặng lẽ giữa lòng thành phố, như hiện
diện một thế giới riêng biệt với cuộc sống hiện đại. Một không gian vắng vẻ in
bóng mấy gốc sấu cổ thụ trên vỉa hè, ngăn cách những gì ồn ả của khu phố kế bên
chỉ có mấy dãy nhà. Cuộc sống tĩnh lặng với những con người nền nã, vài hàng
quán nhỏ cùng ngôi hàng sách bày những pho truyện cổ dày khộp trên giá. Khoảng
giữa con ngõ có một khe nước chảy róc rách, bên trên là cây cầu nhỏ, thấp
thoáng cạnh mấy bụi tre đằng ngà.
Căn phòng Phương thuê trọ nằm ở con ngõ
này, cùng trong khuôn viên nhà chủ, với cái cổng bằng sắt được dùng chung cho
cả dãy. Cũng
vì vậy mà căn nhà trở nên khép kín như một thế giới riêng. Chủ nhà dành ra hai
gian phòng để cho khách thuê. Một gian nữa thì đã có người ở trước đó. Anh ta
đi làm suốt ngày, chỉ buổi tối thi thoảng mới giáp mặt Phương. Khoảng sân rộng
trước hai căn phòng được chủ nhà đặt những chậu hoa cảnh nhỏ xinh, địa lan
trắng muốt hay lộc vừng khoe sắc dưới ánh trăng đêm.
Thời gian này Phương
thường rảnh rỗi, những khi ở nhà anh thường tiện tay tưới tắm cho mấy chậu cảnh
được xanh tốt. Căn phòng nhỏ bài trí đơn sơ, vì đây chỉ là thời gian anh ở
tạm trước khi về quê. Chiếc tủ đựng đồ kê sát bức vách, cạnh đó là bàn làm việc
với những chồng sách chuyên môn. Trên đó còn đặt chiếc máy nghe nhạc và radio,
mà mỗi khi có mặt ở nhà là Phương lại thường bật lên để nghe. Chiếc giường rộng
để nghỉ ngơi, lúc rỗi Phương vẫn thường nằm đọc sách trong khi radio thì vẫn mở
nho nhỏ bên cạnh.
o0o
Mỗi lần bước chân ra
khỏi cổng là Phương bắt gặp ngay tấm biển «Dịch vụ nhà đất» của nhà hàng xóm,
khi ngang qua lại thấy vài ba người đang ngồi lố nhố trong đó. Cách đó dăm nhà
là nơi tọa lạc của ngôi hàng sách nhỏ. Người chủ quán trạc ngoài bốn mươi đeo
kính trắng lấp loá, lúc nào cũng ngồi trầm tư bên chiếc bục điện thoại công
cộng. Mấy kệ sách bằng gỗ cũ kĩ đóng khung được bày la liệt những sách,
nhiều nhất là những tác phẩm văn học cổ điển. Hình như chủ hàng cũng
là người đam mê vốn cổ văn học đông tây thì phải. Có lẽ thời gian này đọc sách
là một việc phù hợp với không gian yên tĩnh nơi Phương ở, vì vậy anh thường ghé
vào đây để xem. Thu hút anh lúc này nhất là những tác phẩm văn học cổ điển
Trung Quốc, những Hồng Lâu Mộng, Tam Quốc Chí, Thủy Hử, Liêu Trai Chí
Dị, Sử Ký Tư Mã Thiên... ; các cuốn truyện nổi tiếng này hầu hết anh
đã đọc và cả xem phim nữa, duy tác phẩm Liêu Trai Chí Dị của Bồ
Tùng Linh thì chưa hề đọc, dù đã nghe qua và có hiểu sơ lược. Tiện
thể, Phương thuê mấy tập để về xem cho thỏa cái chí ham hiểu biết của mình.
Những tập sách dày khộp được đóng bìa cứng bên ngoài, các mép quăn lại và giấy
thì đã ngã màu nâu thẫm cùng thời gian. Có lẽ nhiều bậc thức giả đã đọc
những cuốn sách này, nay gìn giữ lại cho lớp hậu sinh truyền đọc.
Mấy cuốn truyện Liêu
Trai Chí Dị với những hàng chữ nhảy múa, các nhân vật từ xa xưa
nay hiện hữu sống động cùng thực tại. Những câu chuyện thần tiên ma quái,
hồ li và thỏ cáo hóa thân thành các cô gái đẹp rồi kết duyên cùng con người.
Hai cuộc sống như nhập làm một, không còn nhận ra ranh giới nữa. Cõi âm, cõi
dương nhập nhằng hiện hữu cùng một thời điểm mà ta không thể nào thấy được giới
hạn của nó. Nào là Đạo sĩ Núi Lao, Xảo Nương, Gái Thần... tất
cả hợp thành một cõi mê hoặc với những cỏ cây hoa lá, núi non xen lẫn phố thị
ngay chốn cõi trần.
Lần nào về gần đến nhà,
Phương cũng ghé vào quán nước trong con ngõ, cạnh cây cầu có nước chảy róc
rách. Ngôi quán đơn sơ với không khí mơ hồ như trong chuyện Liêu Trai. Vợ chồng
chủ quán vốn quê miền Hải Dương, nay chuyển lên Hà Nội sinh sống. Người vợ còn
trẻ, khi thì thấy ở nhà, lúc không, thấp thoáng ẩn hiện. Một đứa bé chừng mười
lăm, mười sáu tuổi thi thoảng thay mặt chủ bán hàng, tính nết nó cũng im lìm,
đi lại vào ra như có ma ám. Từ chỗ này, ngồi im lặng ngắm nhìn con ngõ mới thấy
hết cuộc sống vận động của nó. Mấy cây sấu già có lẽ đã hiện diện cách nay hàng
trăm năm, da dẻ nhăn nheo sần sùi. Những quả Sấu thi thoảng lại rụng vào đầu
những người qua đường, khiến cho khách phải giật nảy mình rồi rảo bước nhanh
hơn. Những chiếc xích lô ngoài đường lớn đôi lúc đi vào con ngõ để tránh kẹt
xe, nhịp đạp mỏi mệt kẽo kẹt. Mấy cô gái mặc những tà áo dài dắt tay nhau
đi, có lẽ một buổi văn nghệ hay hội hè gì đó đang chờ đón họ. Mặc dù vậy,
với con ngõ yên bình thì họ cũng bước đi chậm rãi, bàn tay thon nhặt
những quả sấu rụng để trêu đùa với nhau. Khuôn mặt một cô gái
trong bọn thấp thoáng như nhân vật nữ do Hồ Ly Tinh biến thành trong
tà áo dài trắng ma quái.
o0o
Người chủ quán sách
đang chăm chú sắp xếp lại những cuốn sách để trên kệ, đám bụi rơi ra theo từng
cử động. Phương đưa trả anh ta cuốn sách đã xem xong và lặp lại câu nói lần
trước:
- Anh cho thuê tập
tiếp theo!
Anh ta hấp hiếng cặp
kính nhìn Phương, rồi lặng lẽ tìm đưa tập tiếp theo:
- Tập này có mấy trang
bị mất, nhưng tôi đã tóm lược nội dung bằng những lời ghi chú, anh xem vẫn hiểu
được.
Quả là một người cho
thuê sách chuyên nghiệp, lại có sự trân trọng đối với kiến thức. Mấy người nữa
cũng đang chăm chú chọn sách, khuôn mặt họ nhìn nghiêng có nét gì đó giống như
những nhân vật trong sách mà Phương đang đọc. Thú thực, đôi khi nhìn thấy chủ
quán sách ngồi lặng lẽ trên ghế với nét mặt tư lự, Phương lại hình dung tới
nhân vật Liêu Trai “...Một vị đạo sĩ ngồi trên tán bồ đoàn tóc
trắng rủ xuống tận cổ, dáng vẻ thư thái, tinh thần trông thật sắc sảo...”(1).
Phương chào chủ quán, rời ngôi quán kỳ lạ của ông ta rồi mang sách về nhà.
Hôm nay, chậu hoa Lộc
Vừng nở những chùm hoa đỏ chói, rủ xuống trông như những chiếc đèn lồng
xinh xắn. Phương dắt xe máy để trước phòng. Cô chủ nhà thấy anh về, liền mỉm
cười vui vẻ:
- Cảm ơn cháu đã chăm
sóc cho mấy chậu cảnh! Nhờ thế mà hoa nở nhiều và thường xuyên hơn.
- Cháu vẫn có thói
quen như vậy. Vả lại cây cối ra hoa thì làm đẹp cho con người mà! – Phương
lịch sự đáp.
Chú chó đốm quẫy đuôi
sủa ai đó ngoài cổng, Phương nhìn ra nhưng không thấy gì cả. Ấy vậy mà nó cứ
sủa hoài như là sủa ma vậy, đến khi anh con trai nhà chủ phải quát đuổi thì nó
mới chịu thôi. “...Con ma thẹn mà bỏ đi. Đêm hôm sau, canh đã khuya,
vừa tắt đèn định đi nằm, nghe phía sau lầu có tiếng mở then, rồi tiếng kẹt
cửa... (2).
Hôm nay, Phương lại
ghé vào quán nước. Vừa hút thuốc, anh vừa ngắm nhìn những cây sấu già rụng lá.
Thấy đứa bé lặng lẽ ngồi bán hàng, anh hỏi:
- Chủ nhà đâu mà cháu
bán hàng một mình?
Giọng nó nhẹ nhàng,
mỏng mảnh như gió thoảng:
- Ông bà chủ về quê. Ở
dưới đó có người nhà mới mất nên phải về để lo việc tang.
Thế gian muôn nẻo
đường đời, cuộc sống con người cũng vậy, thoắt ở thoắt đi khiến cho thời gian
và không gian cũng đổi thay không ngừng.
Phương lặng lẽ
nhìn ra ngoài đường, những chiếc lá sấu vẫn rơi lả tả trên vỉa hè. Những dáng
người lui cui đi lại với cuộc sống bộn bề nhưng mang dáng vẻ tĩnh lặng mơ hồ.
Tất cả tạo nên một không khí Liêu Trai. Cả những con người, những câu chuyện,
và tất nhiên là cả những cây sấu già đang rụng lá nữa.
______________________________________________________
(1), (2): Trích truyện Liêu Trai.
