Đã gần đến tết nguyên đán, vậy mà năm nay trời vẫn còn rét dữ. Tuy thức giấc từ lâu, nhưng ông Vương vẫn còn nằm nán trong chăn ấm một lúc để lắng nghe tiếng sương rơi lộp bộp và gió rít nhẹ ngoài mái hiên. Bữa nay là tết ông Táo, ông cần phải dậy sớm hơn thường lệ. Với tay lấy chiếc áo dạ khoác lên người, rồi trong khi vẫn còn xuýt xoa vì lạnh, ông đi ra mở cửa.
Thấy chủ
thức dậy, chú chó nhỏ ngoáy tít cái đuôi ngắn cũn mà lon ton quấn theo dưới
chân. Một lúc lạnh quá, nó lại chui vào cái ổ rơm ở góc thềm để nằm cho ấm. Tuy
vậy, đôi mắt long lanh như hai hạt nhãn của nó vẫn linh động dõi theo từng cử
động của chủ. Ông Vương chậm rãi đi ra vườn, dừng lại dưới gốc cây Quýt
ngắm nghía hồi lâu. Những quả Quýt chín cây đỏ mọng, sà xuống nặng trĩu. Sương
sớm còn đọng trên cành, khiến cho bàn tay lạnh buốt khi chạm vào. Ông nâng niu,
rồi chọn cắt được vài cành Quýt đẹp để bày lên ban thờ. Vừa làm ông vừa nhẩm
tính những món đồ sẽ mua, vì chút nữa đây ông còn phải ra chợ để sắm sửa mọi
thứ cho lễ tiễn đưa ông Táo về trời.
Đã
ba năm nay, kể từ ngày người vợ hiền mất đi, ông Vương sống ở đây một mình. Các
con ông thì đều đã trưởng thành cả. Anh con trai đầu làm ăn và sinh sống ở Châu
Âu. Cô gái út đã lấy chồng và đi dạy trong huyện, nhà chồng cũng chỉ cách đây
vài cây số. Anh con trai gọi điện về cho biết, bên Tây không có tết nguyên đán
như ở ta, cũng chẳng cúng ông Táo gì cả, cho nên thấy nhớ quê lắm. Ông nhắn lại
rằng, nếu thấy nhớ quê, ở bên đó cũng có thể duy trì phong tục cha ông được,
miễn là có lòng thành. Cô con gái thi thoảng ghé thăm bố, rồi lại vội vàng về
lo công việc nhà chồng. Ông không trách con, vì cũng phải thôi, nó còn bận bịu
con cái nhà cửa mà. Nhiều lần,, vợ chồng cô khẩn khoản mời bố về sống chung để
họ chăm sóc, nhưng ông không chịu, vì không muốn làm phiền con cháu. Những lúc
thương con nhớ cháu, có mấy đứa cháu ngoại đến chơi, kể cũng đã vui cửa vui nhà
rồi.
Ngôi chợ họp ở rìa làng, hôm nay cũng nhộn nhịp hơn ngày thường. Vì là
mua đồ thờ cúng, ai cũng muốn tranh thủ đi sớm để còn chọn được những thức đẹp
và tốt nhất.
Thấy ông Vương xách làn đi tới, bà bán trái cây mập ú ở cổng chợ liền đon
đả:
-
Mời bác mua Bưởi thờ đây! Trái đẹp lắm bác ạ, có cả cuống lá hẳn hoi nhé!
Ông Vương chọn mua một trái bưởi tròn, vỏ láng mịn, rồi lại thong thả đi
vào bên trong chợ. Khi các thức mua đã tạm đủ, ông ghé qua chỗ bán vàng mã, mua
đủ ba bộ trang phục, hia và mũ cánh chuồn cho ông bà táo quân. Cuối cùng là
hàng cá chép, theo phong tục thì đây là phương tiện để ông Táo cưỡi về trời.
Người ta đặt những chậu nước thành hàng dài, bên trong thì cơ man nào là cá
chép đang bơi. Ông Vương dừng lại ở một hàng ưng ý nhất để chọn mua. Ra giá
xong, cô bán hàng thoăn thoắt đổ nước vào cái bao nilon trong suốt, rồi thả chú
cá chép vảy vàng óng ánh vào trong đó.
Về
đến nhà, việc đầu tiên là ông mang cây Nêu mà mình đã kỳ công chuẩn bị cả ngày
hôm qua ra dựng trước sân. Ông cầm cây thuổng, hì hục đào một lỗ đủ sâu và vừa
vặn. Dựng xong cây nêu, người ông đã nóng ran, mồ hôi lấm chấm trên trán. Ngọn
nêu vươn lên trời xanh, lá cờ đuôi nheo phất phơ trong gió nhẹ. Cứ thế, cây Nêu
sẽ đứng ở đây cho đến tận ngày mùng bảy tháng giêng năm sau.
Hồi còn nhỏ, ông từng được bố kể cho nghe về tục dựng cây Nêu và tết ông
Táo. Ông ngồi xếp bằng, cái miệng ngây thơ há hốc như nuốt từng lời của
bố: “…Theo phong tục dân gian, cứ đến ngày hai ba tháng chạp hằng năm,
ông Táo lại cưỡi cá Chép vàng lên trời. Ông sẽ báo cáo với Thượng Đế những điều
mắt thấy tai nghe ở trần gian trong năm qua. Chuyện bếp núc của gia chủ, chuyện
công ăn việc làm …”.
Trong đầu óc non nớt của ông hồi ấy, hình ảnh ông Táo cưỡi cá Chép về
trời luôn hiện lên với một vẻ lung linh, huyền ảo. Hồi xưa, ông cũng lăng xăng
xem mẹ làm mâm cơm cúng ông Táo, xem bố dựng cây nêu và đọc văn tế. Ngày hạ
Nêu, buổi sáng thức dậy, cậu bé Vương lại nhủ thầm trong bụng rằng, giờ này
chắc là ông Táo đã xuống hạ dưới và ở trong căn bếp nhà mình rồi. Từ khi có gia
đình, năm nào ông cũng cúng ông Táo đầy đủ, phần tưởng nhớ kỷ niệm tuổi thơ,
phần để duy trì phong tục cho con cháu.
Đang ngồi rửa trái cây chỗ vòi nước, chợt ông nghe có tiếng mở cổng lách
cách. Cô con gái đang dắt xe đi vào. Cô dựng xe vào góc sân, rồi bắt đầu quét
dọn sân vời, nhà cửa giúp bố.
Vừa khua cái chổi rơm sột soạt xuống nền gạch, cô vừa nói với bố:
-
Tết này bố sang nhà con ăn tết nhé! Khỏi phải mua sắm một mình vất vả bố ạ! Năm
nay, anh cả con cũng không về được đâu!...
Ông chống tay vào đầu gối, mệt nhọc đứng lên:
-
Bố cứ đón tết ở nhà thôi! Đã quen như vậy rồi! Còn phải hương hỏa thờ cúng tổ
tiên và mẹ con nữa chứ.
Biết không thể thuyết phục được bố, cô thở dài rồi lại tiếp tục quét dọn.
Tính ông là vậy, luôn nghĩ và làm theo những gì mà mình cho là đúng, không ai
lay chuyển được. Một lúc thì công việc quét dọn xong xuôi, cô chào bố rồi lặng
lẽ ra về.
Còn lại một mình, ông Vương đi sắp bánh trái và đồ vàng mã lên ban thờ
với tất cả vẻ thành kính tự đáy lòng. Bánh trái thì ông chia làm hai, một đĩa
đặt nơi ban thờ ông Táo trong nhà, đĩa kia ở ban thờ Thổ Thần trước sân.
Bây giờ mới đến phần quan trọng nhất, làm mâm cỗ để cúng ông Táo. Giờ
này đã có tuổi, đầu óc chẳng còn minh mẫn, ông phải bần thần mất một lúc mới
định hình được công việc. Gì chứ cái món chè kho và đĩa thịt luộc thì không thể
thiếu, rồi thêm đĩa giò và mấy món khác nữa. Cái cảm giác khi làm một mâm cơm
cúng thật khác thường, người ta gửi gắm vào đó tất cả sự thành tâm, mọi thứ lại
phải vẹn nguyên, đẹp đẽ. Thức gì cũng vậy, trước để cúng tế tổ tiên, sau là
thần linh chứng giám, cuối cùng thì con người mới được thụ lộc.
Gian bếp quen thuộc lại khiến ông nhớ đến bà, người vợ tần tảo đã
cùng mình sẻ chia bao sướng khổ, buồn vui cuộc đời. Khi còn sống, từ việc đi
chợ cho đến làm cỗ cúng ông Táo đều do một tay bà đảm đương cả. Với tất cả vẻ
tài khéo của một người phụ nữ đảm đang, mâm cỗ bà làm bao giờ cũng đẹp, cũng
ngon. Giờ đây, chỉ còn một mình ông đang thui thủi trong gian bếp. Nghĩ đến
đây, bất giác ông cảm thấy bồi hồi trong lòng.
Hơi nước trong chiếc nồi bốc lên ngùn ngụt, cho biết là miếng thịt đã
chín. Ông vội vàng mở nắp vung, rồi gắp bỏ thịt ra đĩa.
Một
lúc sau, ông Vương hài lòng đứng nhìn mâm cỗ đã hoàn tất đặt ngay ngắn trên ban
thờ. Đoạn ông đi pha ấm chè sen và rót rượu ra mấy cái chén lưu ly màu xanh
ngọc. Trong khói hương trầm thơm ngát lan tỏa khắp căn nhà, chủ nhân bắt đầu
cúng tế.
Không gian lãng đãng êm ru, thời gian như ngưng đọng. Cái sắc màu bàng
bạc của mây trời xen lẫn hơi sương, khiến cho cảnh vật bổng trở nên sáng loá.
Lúc này, ông Vương lại ra đứng chắp tay trước ban thờ Thổ Thần, bắt
đầu cất giọng đều đều, nghe như gần như xa:
…Đông trù tư mệnh
Táo Phủ thần Quân
Giáng lâm trước án
Phong theo lệ cũ
Ngài là vị chủ
Ngũ tự gia thần
Soi xét lòng trần
Táo Quân chứng giám…
Ban lộc ban phước
Phù hộ toàn gia
Trai, gái, trẻ, già
An ninh khang thái.
Dãi tấm lòng thành
Cúi xin chứng giám
Cẩn cáo!
Góc sân chỗ ban thờ Thổ Thần được ông chọn làm nơi hóa vàng. Ngọn lửa
bùng lên nhảy múa, hơi nóng lan tỏa, đẩy đưa tàn giấy bay xa theo làn khói
mỏng.
Đã
xong mọi thủ tục cần thiết, bây giờ là lúc ông Táo phải xuất hành. Ông Vương
mang chú cá chép ra chỗ cái ao ở góc vườn để thả. Trong tiết trời cuối đông,
cây hoa Đào bên bờ ao hé những nụ hoa chúm chím, báo hiệu mùa Xuân đang đến
gần. Đằm mình dưới làn nước ao, chú cá chép quẫy đuôi tung tăng uốn lượn, vẽ
lên những cung đường long lanh mềm mại. Lát nữa đây, cái mình mẩy óng ánh những
vây kia sẽ hóa rồng, để mà đưa ông Táo về trời bẩm cáo cùng Thượng Đế.
