Hang Thần

Ngọn núi đá đứng sừng sững một mình giữa đồng lúa phì nhiêu miền Đồng Bằng. Trên núi cây cối mọc um tùm, những vách đá nhọn hoắt, lởm chởm in dấu lên nền trời xanh. Dưới chân núi, dòng sông nhỏ ôm ấp uốn lượn mà tạo nên sơn thủy hữu tình. Vì là núi đá nên ở đó có nhiều hang hốc, cái hang lớn nhất nằm ngay dưới chân núi, nước từ lòng sông có thể chảy được vào tận bên trong. 

Thông Gia

Cụ Doanh thở dài não nề, càng nghĩ đến đứa con dâu cụ càng tức lộn ruột, thực là không còn trời đất gì nữa mà. Thấy người ta có dâu hiền rể thảo mà thèm muốn, đằng này nhà mình...thà rằng không có đứa con dâu như vậy còn hơn. Rồi cụ đưa tay lên sờ má, ôi cái vết ô nhục hẵng còn đây, giờ này mà vẫn còn thấy đau. Cái nhục mà ông thông gia trời đánh đã dành tặng cho ông đây. Rồi từng sự việc lại trở về trong đầu óc cụ như một cuốn phim...

Cách nay hơn ba tháng, cụ Doanh tổ chức cưới vợ cho đứa con trai duy nhất của mình. Anh Nghiệp con cụ đang làm việc trong Nam, nhờ người quen biết mối lái mà cũng hỏi cưới được một cô vợ trẻ trung và xinh đẹp. Xem ra thì đôi trai gái cũng yêu thương và quấn quýt với nhau lắm. Nhà gái lại chỉ cách nhà trai chừng ba cây số, như vậy kể cũng gần gũi và thuận tiện. Cụ Doanh vui lắm, vì chỉ có cậu con trai một, cho nên cụ cần sớm có cháu đích tôn để nối dõi tông đường. Hàng xóm, họ hàng biết chuyện ai ai cũng đến chúc mừng, vì vậy mà hôm đám cưới cụ phải luôn tay đáp lễ và cảm tạ mọi người.

 

 

 Cụ Doanh nghĩ rằng mình là trưởng tộc, cho nên phải có một cô con dâu hiền thảo và đảm đang để chu toàn mọi việc. Nhất là chuyện cỗ bàn tiếp khách, chẳng may mà vớ phải dâu đoảng thì cả họ người ta cười cho. Đến lúc ấy thì cụ còn thể diện gì nữa. Bởi vậy mà mấy hôm đầu, cụ để ý từng tí một để mà uốn nắn cho được một cô con dâu như ý. Người ta thường nói: “Dạy con từ thủa còn thơ, dạy vợ từ thủa bơ vơ mới về”. Thằng Nghiệp nó vô tâm, vì vậy mình phải thay mặt mà rèn cho vợ nó thành dâu hiền dâu đảm mới được. Cô con dâu bị cụ để ý dữ quá xem chừng cũng khó chịu và bực bội. Niềm ước vọng hạnh phúc khi về nhà chồng trở nên tan biến trong cô, khi mà mỗi hành động và lời nói đều bị bố chồng xét nét một cách kỹ lưỡng.

 

o0o

 

Bữa cơm hôm ấy có hai vợ chồng cụ Doanh và đôi vợ chồng trẻ mới cưới. Giờ này nhà cũng ít người, vì hai cô gái lớn đã đi lấy chồng xa. Kể ra thì cái khoản nội trợ cô dâu mới cũng đảm đang, nhưng xem chừng vẫn chưa được như ý, vì cụ Doanh vốn là người khó tính mà. Sau khi cô con dâu đã cẩn thận chuẩn bị xong bữa ăn, mọi người cùng vui vẻ ngồi vào mâm cơm. Cụ Doanh đưa mắt nhìn khắp một lượt: Kể cũng được, món ăn sắp xếp có thẫm mỹ và xem chừng cũng ngon. Trong lúc ăn, cụ cứ loay hoay mãi mà vẫn chưa tìm ra được lý do nào để mà chê cả. Cuối bữa cơm, cô con dâu múc cho cụ bát canh. Cụ nếm thử một chút rồi đặt vội xuống mâm:

 

- Canh gì mà nhạt như nước ốc. Cỗ bàn mà như thế này thì người ta cười cho thối mũi!...

 

Cô con dâu đang hí hửng, nghe bố chồng nói vậy thì có khác nào bị dội một gáo nước lạnh. Cô vùng vằng đứng lên, lấp lửng:

 

- Không ăn thì thôi! Chỉ có chê là giỏi...

 

Rồi cô chạy vào giường mà nằm khóc thút thít một mình trong đó.

 

Chuyện gì thế này? Con dâu dám cãi lại bố chồng ư? Cụ Doanh không còn tin vào tai mình nữa. Cụ đưa ngón tay út ngoáy ngoáy vào lỗ tai rồi hỏi vợ:

 

- Nó vừa nói gì vậy, bà có nghe thấy không?

     Anh con trai thở dài, rồi đứng dậy mà không ăn nữa. Cụ bà vội nói:

 

- Thôi! Con nó còn trẻ dại, ông bỏ quá đi cho!

 

Cụ Doanh đứng phắt dậy, nói lớn:

 

- Tha thế nào được, làm gì có thứ con dâu mà cãi bố chồng xoen xoét như thế. Bảo bố nó đến đây xin lỗi thì tôi bỏ qua. Còn nếu không thì sẽ trả về đàng ngoại!

 

Rồi cụ chắp tay ra sau lưng mà đi thẳng lên nhà trên. Là trưởng tộc, cho nên mỗi lời nói của cụ Doanh là một mệnh lệnh bất di bất dịch. Cụ bà hiểu như vậy, liền chạy vội lại níu áo con trai, thì thầm:

 

- Bố mày giận lắm đấy! Ông ấy không nói đùa bao giờ đâu. Bảo vợ nó xin lỗi một tiếng, nếu không thì to chuyện đó con ạ!

 

Nghe lời mẹ, Nghiệp vào nói ngay với vợ. Nhưng năn nỉ thế nào vợ anh cũng không chịu xin lỗi bố. Cô cũng không phải là tay vừa, vì thế mà không khí gia đình cứ căng như giây đàn, như đang sắp có chiến tranh bùng nổ đến nơi vậy. Anh Nghiệp lúc này như con rối trong tay người điều khiển, hết van xin bố rồi lại đi năn nỉ vợ. Vậy nhưng tình hình vẫn không cải thiện được chút nào cả. Nhìn thấy bố bực bội, còn vợ thì nét mặt nặng như chì, lòng anh rối như tơ vò.

 

Rồi không thể chịu mãi tình trạng chiến tranh lạnh như vậy trong nhà, cụ Doanh nhờ người bắn tin sang đằng ngoại, mà cụ thể ở đây là ông thông gia: “Con gái ông hỗn, dám cãi lại bố chồng. Nếu ông không dạy bảo được thì tôi sẽ trả về đằng ngoại!”. Lời nhắn của cụ Doanh như một bức tối hậu thư, buộc nhà gái phải trả lời rõ ràng trước giờ G. Đằng gái lúc bấy giờ rối hết cả lên. Sau khi họp gia đình khẩn cấp, bố cô dâu nói: “Con mình gả cho người ta có cưới hỏi đàng hoàng. Vợ chồng sống với nhau cả đời, nếu cứ hôm nay ông ta yêu cầu mình xin lỗi, thì mai ông ta sẽ bắt mình vái lạy cho mà xem”. Vì vậy mà ông kiên quyết giữ vững lập trường, nhất quyết không để cho ông thông gia lấn lướt, dù chỉ là một phân. Ông còn tuyên bố với mọi người: “Con gái tôi thông minh xinh đẹp, lại giỏi giang gia giáo. Thằng Nghiệp lấy được nó là phúc đức ba đời. Đừng có mà được voi đòi tiên. Nói với bố nó là có xin lỗi tôi thì được, chứ không đời nào tôi đi xin lỗi ông ta đâu!”. Vì hai nhà thông gia không cách xa nhau lắm, cho nên thông điệp này nhanh chóng đến được tai cụ Doanh. Cụ liền nổi trận lôi đình, đập bàn quát:

 

- Trả, trả ngay về đằng ngoại! Tôi không có thứ con dâu hỗn hào với bố chồng, lại càng không có loại thông gia ngông cuồng như thế!

 

Vợ ông tái mét mặt, cầm tay chồng nỉ non:

 

- Xin ông bình tĩnh mà suy nghĩ lại! Nhà mình chỉ có mỗi thằng Nghiệp là con trai. Nếu ông làm thế thì phá hỏng hạnh phúc của con mất, họ hàng người ta lại còn chê cười cho. Ông là trưởng tộc mà, để rồi cả họ người ta còn nhìn vào chứ?...

 

Không ngờ cụ Doanh lại càng giận, cụ đứng bật dậy, giơ hai tay lên trời mà rằng:

 

- Chính vì tôi là trưởng tộc nên mới cần phải như vậy. Thử hỏi con dâu nó hỗn, coi tôi không ra gì thì họ tộc còn ai nể phục tôi nữa? Bảo thằng Nghiệp bỏ vợ, tôi sẽ cưới cho nó một con vợ khác ngoan ngoãn và xinh đẹp hơn nhiều!

 

Cụ bà năn nỉ thế nào cũng không lay chuyển được ý chí sắt đá của chồng, lúc này chỉ còn biết sụt sịt khóc.

 

Lần này, với dáng vẻ oai phong của một vị Nguyên Soái lừng danh, cụ Doanh đứng thẳng người tuyên bố:

 

- Mấy ngày nữa là họp họ, tôi sẽ mời ông thông gia đến để mà chứng kiến sự việc. Trước mặt họ hàng làng mạc, tôi sẽ bố cáo với tổ tiên về đứa con dâu hư đốn này. Lúc ấy ông ta mà đứng ra xin lỗi thì tôi sẽ suy nghĩ lại, còn nếu vẫn ngoan cố như hôm nay thì cứ y án mà làm. Có tổ tiên chứng giám, mọi người ba mặt một lời, không còn ai trách cứ gì được tôi nữa!

 

o0o

 

Nhà cụ Doanh hôm nay bổng dưng nhộn nhịp hẳn lên, vì có diễn ra buổi họp họ bất thường. Ngoài họ hàng làng mạc ra, cụ Doanh còn mời thêm nhiều vị khách quan trọng khác nữa đến dự. Nhà cửa vì thế mà cũng được trang hoàng lộng lẫy và sạch đẹp hơn mọi ngày. Trên bàn thờ lúc này đèn nến sáng trưng, đủ cho thấy vẻ trang nghiêm hệ trọng. Mọi người vào ra cẩn trọng, ai nấy đều khép nép và kính cẩn. Hôm nay cụ Doanh là nhân vật quan trọng số một, nhất cử nhất động của cụ đều được người ta dõi theo với một ánh mắt nể trọng và tuân phục vô điều kiện. Chính vì thế mà càng làm nổi bật hơn cái dáng người cao lớn và râu tóc bạc phơ của cụ, nom cụ Doanh lúc này chẳng khác nào một vị lão tướng oai phong đang đi lại trước ba quân trận tiền cả.

 

Sau khi nội tộc đã họp kín và ra quyết định tối mật, cụ Doanh cho người nhà dọn cỗ bàn ra để mời các quan khách. Thế là mọi người cùng nhau ăn uống vui vẻ, tiếng cụng li và những lời chúc tụng vang lên không ngớt. Ông thông gia ngồi cùng mâm với cụ Doanh, tuy vậy nhưng hai người vẫn luôn tránh ánh mắt của nhau, không khí chưa có vẻ gì là thân thiện cả.

 

Giữa buổi tiệc, cụ Doanh bất ngờ đứng dậy, rồi chắp tay mà rằng:

 

- Xin mời các vị tạm dừng đũa, lắng nghe tôi có đôi lời bày tỏ!

 

Mọi người đang ăn uống say sưa, nghe vậy thì đều nhủ nhau mà dừng cả lại. Tất cả cùng quay mặt về phía cụ Doanh, đồng thanh lên tiếng:

 

- Có việc gì cụ cứ nói. Chúng tôi đây xin nghe!

 

Cụ Doanh bấy giờ chậm rãi bước đến trước bàn thờ tổ, rồi đứng khom lưng mà vái liền ba lạy. Bằng một vẻ mặt xúc động, cụ quay ra nói với mọi người:

 

- Thưa các quan khách! Hôm nay tôi có một việc hệ trọng muốn được kính cáo trước tổ tiên và bày tỏ tới quý vị. Xin mọi người hãy làm chứng cho thì tôi mới dám tiếp tục!

 

Mọi người lại đồng thanh:

 

- Xin mời cụ cứ trình bày!

 

Không khí lúc này thật là trang nghiêm và xúc động. Ai nấy đều im phăng phắc để chờ nghe cái điều hệ trọng mà cụ Doanh đang sắp nói ra kia. Vì không biết chuyện gì, cho nên người ta cứ đoán già đoán non mà chẳng hiểu là có đích xác hay không. Trong căn phòng lúc này, mọi người có thể nghe rõ tiếng đồng hồ quả lắc đang tích tắc điểm từng tiếng một. Sau cùng, tiếng cụ Doanh cũng sang sảng cất lên:

 

- Như mọi người đều đã biết. Thằng Nghiệp con tôi vừa mới cưới vợ mấy tháng nay. Tôi là trưởng tộc, những tưởng sẽ có được đứa con dâu hiền thảo để làm vẻ vang tổ tiên. Nào ngờ gặp đứa con dâu hỗn láo, dám cãi lại bố chồng. Nhân có ông thông gia đây, tôi xin trả lại con gái để cho ông ấy về dạy dỗ lại!

 

Nói rồi cụ Doanh quay sang nhìn ông thông gia, mọi người cũng nhất loạt hướng ánh mắt về phía ấy. Bị một vố mất mặt trước đông người, ông thông gia liền đứng phắt lên, chỉ tay vào mặt cụ Doanh mà nộ khí xung thiên:

 

- Tôi tưởng ông là con người có học cho nên ăn nói cẩn thận. Nào dè ông lại chê bai con dâu trước mặt mọi người. Ông đúng là đồ ngu dốt!

 

Như bị một phát đại bác bắn bên tai, cụ Doanh vừa mới kịp ngồi xuống đã đứng bật ngay dậy, quát lớn:

 

- Ông nói ai ngu? Trả, trả ngay đứa con dâu hư đốn. Tôi không có loại thông gia vô học như ông!...

 

Vừa lúc ấy người ta nghe một tiếng “bốp” thật to, rồi thấy cụ Doanh đưa hai tay bưng mặt. Thì ra không còn chịu nổi những lời miệt thị của cụ Doanh, ông thông gia liền giáng ngay một cái tát trời giáng vào mặt cụ. Liền sau đó, hai ông thông gia cùng lao thẳng vào nhau, nhanh như một tia chớp vậy. May mà  mọi người kịp ôm chầm lấy hai cụ, nếu không thì đã xẩy một cuộc chiến lưỡng hổ tương tàn, trời long đất lở. Tuy vậy, sự xô xát vừa rồi cũng khiến cho bát chén và mâm đũa va vào nhau mà đổ vỡ loảng xoảng. Người nhà bấy giờ hốt hoảng chạy đi chạy lại như mắc cửi, ai nấy cùng nhanh tay thu dọn bãi chiến trường hỗn độn. Họ không ngờ hôm nay cụ Doanh – Vị nguyên soái lừng danh của dòng tộc - lại gây ra một cuộc chiến lớn đến như vậy.

 

Sự đời cũng thật trớ trêu, nhiều khi sự việc lại diễn ra bất như ý, thậm chí là trái ngược với ý muốn của con người. Điều mà các cụ ta xưa vẫn thường hay gọi là “gió bất ngờ đổi chiều” đó vậy. Những tưởng được oai phong lẫm liệt trước mặt mọi người, ai dè lại tự chuốc lấy nhục nhã đắng cay. Nổi đau này thì có lẽ khó ai mà có thể thấm thía hơn cụ Doanh trong lúc này.

 

o0o

 

Đã hết thời gian nghỉ phép ở nhà cưới vợ, nhưng anh Nghiệp đành phải xin công ty cho nghỉ thêm mấy ngày để giải quyết việc gia đình. Đây là chuyện nằm ngoại dự kiến, cho nên anh cũng không thể ngờ tới. Sau cú tát của ông thông gia, cụ Doanh lồng lộn lên và đuổi thẳng cổ vợ anh về đằng ngoại. Còn đối với bố cô dâu thì khỏi phải nói, cụ Doanh thề trước bàn dân thiên hạ rằng: “Trừ phi tôi không có mặt trên cõi đời này, nếu còn sống ngày nào thì nhất định ngày đó tôi sẽ không thèm nhìn mặt nó nữa!”. Những ngày này anh Nghiệp gần như hoảng loạn. Một mặt anh phải hứa với bố là sẽ từ bỏ vợ, mặt khác lại chạy đôn đáo tới đằng ngoại để xin lỗi bố vợ và thu xếp mọi việc. Một phương án khả dĩ được đưa ra: Cô dâu tạm thời ở nhà ngoại. Mỗi lần về với vợ thì anh Nghiệp sẽ đến đây để ở. Mọi việc được dấu kín mà không cho cụ Doanh biết, chờ một thời gian cụ nguôi giận rồi sẽ tính chuyện Châu về Hợp Phố sau. Thu xếp mọi thứ đâu vào đấy, anh Nghiệp mới tạm yên tâm để trở lại công ty làm việc.

 

Kể từ buổi họp họ và xảy ra cuộc xung đột như đã kể, mấy bữa nay cụ Doanh không ra khỏi nhà. Phần vì không mặt mũi nào nhìn thấy mọi người, phần vì vết thương vẫn còn đau nhức và sưng tấy lên. Vì vậy mà ngồi yên rút tỉa kinh nghiệm và suy ngẫm là một việc làm đúng đắn nhất trong lúc này. Sự việc đã đến nước ấy, cụ cũng chẳng cần tiếc nuối để làm gì. Còn như việc đổ vỡ mối quan hệ thông gia thì đã rõ rồi, không thể nào còn cứu vãn được nữa. Đúng là ông trời tệ bạc với mình mà, ngẫm thấy người ta thông gia đối xử tử tế với nhau mà thèm. Như cụ Đông và cụ Tiến làng bên chẳng hạn. Hai cụ này đi đâu cũng quấn quýt có nhau, kẻ xướng người họa như Tử Kỳ gặp Bá Nha vậy. Họ tâm đầu ý hợp thực, đúng là “Khi chén rượu lúc cuộc cờ...”, thông gia như thế mới gọi là thông gia chứ. Đằng này mình lại...nghĩ đến đây cụ lại bất giác đưa tay sờ lên mặt. Lại còn cái đám “Tổ hòa giải” của xã nữa chứ, con nít trẻ ranh thì biết gì mà hòa với giải. Chúng nó hòa giải cho ai thì mười vụ có đến chín vụ vợ chồng người ta bỏ nhau. Rõ là trò hề!

 

Nhưng dù sao thì cũng đã tống khứ được đứa con dâu hư đốn kia ra khỏi nhà rồi. Từ nay cụ lại được hưởng cái không khí thái bình mà không phải buồn bực gì thêm nữa. Đúng là bố nào con nấy, rặt một tuồng hỗn hào cả. Bất giác vết thương trên má lại đau nhức, cụ vội ngã lưng xuống sập gụ để mà nghĩ ngơi tĩnh dưỡng như lời cụ bà đã dặn.

 

o0o

 

Buổi sáng hôm nay thật đẹp trời, tiếng chim chuyền cành hót líu lo rộn rã cả một góc vườn. Khí hậu mát mẻ dễ chịu, những giọt sương còn đọng trên giò Phong Lan mới nở như những viên kim cương nhỏ xíu lấp lánh. Chỉ gần tiếng đồng hồ nữa thôi thì ánh mặt trời chói chang sẽ lên cao, cái nóng sẽ bắt đầu gay gắt chiếu xuống mọi vật. Tranh thủ lúc đang mát trời, cụ Doanh pha ấm trà Thái Nguyên, rồi ngồi trước mái hiên để vừa uống trà vừa thưởng lãm phong cảnh bình minh.

 

Chén trà ngon làm cho đầu óc cụ tỉnh táo và cảm thấy sảng khoái hẳn. Đã mấy tháng nay, có lẽ  đây là lần đầu tiên cụ mới có được một buổi sáng yên bình đến vậy. Từ nay cụ sẽ không còn phải thấy bóng dáng đứa con dâu yêu nữ trong nhà này nữa, thật là hạnh phúc và yên tĩnh biết bao. Phong cảnh dường như cũng chiều theo lòng người lúc này, rồi cụ cứ thế mà thích thú lắng nghe tiếng chim hót vang vang trên cành. Ôi, tiếng chim mới thật dễ thương và gần gũi biết bao, thế mà lâu nay cụ không được nghe vì cứ mở mắt dậy là cái không khí bất hòa nặng nề nó lấn át đi mất cả. Rồi cụ đưa mắt ngắm nhìn những chậu cảnh quen thuộc, ánh mắt đột nhiên dừng lại ở giò phong lan Hài Vệ Nữ vừa mới nở. Đẹp quá! Thiên nhiên kỳ diệu đã ban tặng cho con người cái giống Lan tím biếc và mượt như nhung, hình dáng thì chẳng khác nào chiếc hài thêu của cô Tấm ngày xưa cả. Chiếc hài mà Hoàng Tử đã dùng để tìm lại người vợ yêu quý của mình. Giò Lan được treo trên hàng hiên vẫn đang đung đưa trong gió, ý tứ phô ra những chùm hoa biêng biếc nom đến là thích mắt.

 

 Cụ Doanh ồ lên thích thú, rồi bất chợt đứng dậy chắp hai tay sau lưng mà bước ra đến tận hàng hiên. Cứ thế cụ đi đi lại lại không biết bao nhiêu lần bên dưới giò Lan để mà ngắm nghía, thưởng ngoạn. Tức cảnh thành thơ, cụ buộc miệng ngâm khe khẽ:

 

Líu lo chim chóc chuyền cành

Hài Lan Vệ Nữ còn dành đợi ai?

Đợi người quân tử anh tài

So chân ướm thử vắn dài, thấp cao

 

Ngâm xong, cụ vuốt râu cười khoái trá mà tự thán phục cái tài thơ của mình. Vì mãi thẩn thơ ngâm vịnh mà cụ quên rằng ánh mặt trời lúc này đã lên cao. Cụ bà cũng đã thức dậy và đang lục đục làm mấy công việc hàng ngày quen thuộc. Từ ngày đứa con dâu bỏ về đàng ngoại thì cụ lại phải tự tay làm lấy mọi việc trong nhà như vậy.

 

Thấy thời gian riêng tư dành cho mình đã hết, cụ Doanh quay bước trở vào nhà. Vừa khi ấy chợt nghe có tiếng chào cất lên:

 

- Con chào cụ ạ!

 

Cụ Doanh quay lưng lại, thấy một anh thanh niên trạc tuổi thằng Nghiệp nhà mình đang dắt xe đi vào sân. Cụ nhìn anh ta suốt lượt từ đầu đến chân, ngỡ ngàng:

 

- Chào anh! Anh là?...

- Thưa cụ! Cháu là bạn làm cùng công ty với anh Nghiệp. Nhà cháu ở xã bên. Hôm nay cháu về thăm nhà, nhân tiện anh Nghiệp có gửi quà về biếu cụ ạ!

 

Nghe thấy thế, cụ Doanh mỉm cười lịch thiệp:

 

- Vậy thì mời anh vào nhà xơi nước!

 

Anh thanh niên theo chân cụ Doanh vào trong nhà. Sau tuần trà, chủ nhà lên tiếng:

 

- Nào, thằng con tôi có khỏe không? Nó không còn tơ tưởng gì đến con vợ hư hỏng kia nữa chứ?

 

- Dạ! Anh Nghiệp vẫn khỏe. Suốt ngày chỉ lo nghĩ đến cụ, còn chuyện vợ con thì anh ấy đã quên rồi ạ!

 

Cụ Doanh gật đầu hài lòng. Như vậy là thằng con trai nó cũng biết thương bố, biết nghe lời người trên dạy bảo. Kể ra nó cũng xứng đáng với tổ tiên nhà này lắm.

 

Sau phút do dự, anh thanh niên trao cho cụ bức thư của Nghiệp, kèm theo chiếc phích nước có vỏ nhựa lấp lánh để dùng pha trà. Cụ Doanh vui vẻ nhận quà và thư của con mà không nói thêm gì cả.

 

Có lẽ vì đang vội, anh thanh niên chào chủ nhà rồi nhanh nhảu ra về. Vừa mới ra đến sân, chợt nghe một tiếng “xoảng” vang lên chát chúa. Chiếc phích mà anh Nghiệp mua tặng bố đã bị ném vỡ vụn ngay dưới chân anh. Không dám dừng lại hỏi lý do, anh vội vàng dắt xe thật nhanh ra phía cổng. Lúc này anh kiểm lại đồ đoàn thì bất giác giật mình: "Nguy quá! mình đã đưa nhầm bức thư anh Nghiệp gửi vợ cho ông cụ rồi". Giờ thì anh đã hiểu rõ nguyên nhân mà chiếc phích bị ném vỡ tan tành kia. Nhanh chóng, anh lên xe chạy thẳng một mạch mà không dám ngoái đầu nhìn lại phía sau một lần nào.

 

 Về phía cụ Doanh, sau khi nhận quà của con trai liền vui vẻ mở thư ra đọc. Vừa mới nhìn vào lá thư, cụ đã thấy ngay dòng chữ: "Gửi Thanh Phương, vợ yêu quý của anh... ". Cụ liền nổi ngay trận lôi đình, tiện tay vớ luôn chiếc phích mà ném mạnh ra ngoài sân, miệng chửi vung lên:

 

- Tiên sư chúng mày! Định lừa ông già này hả?...

 

Rồi cụ chạy vội ra sân để toan cho kẻ đồng đảng kia một bài học, nhưng cả người lẫn xe lúc này đều đã không còn ở đó nữa.

 

Đánh Tổ Tôm

Đang đứng trước hiên nhà hóng mát, thoáng thấy viên trưởng công an xã đi qua, cụ Cử Hiên điên tiết chửi vống lên:

 

- Tiên sư chúng mày! Việc ích nước lợi dân không làm, lại đi bắt mấy ông già chơi tổ tôm nhé. Giỏi ghớm nhỉ?!...

 

Khi viên công an đi đã xa, cụ vẫn còn chửi với theo:

 

- Tao già rồi thì chỉ có nghĩa địa triệu tập. Chúng mày không có quyền triệu tập nghe chửa! 

 Số là hôm qua cụ Hiên cùng với mấy người bạn già nữa bị công an xã triệu tập ra ủy ban để làm việc về cái tội mà họ gọi là đánh bạc. Trước đó mấy hôm, các cụ có tập trung tại nhà cụ Hiên để đánh tổ tôm. Đó chẳng qua là cái thú tiêu khiển thường ngày của những người già, vừa để giao lưu, vừa giải trí cho đỡ buồn. Tiền thì cũng chỉ mấy đồng bạc lẻ con cháu cho, các cụ ngồi chơi với nhau cho có vẻ phong lưu đó thôi. Ấy vậy nhưng hôm ấy, khi các cụ đang say sưa xướng họa thì bất ngờ bị mấy tay công an xã ập vào, bắt cụ nào cụ nấy ngồi yên vị để cho họ lập biên bản bắt quả tang đánh bạc. Sau khi tịch thu bộ bài và tiền, họ bắt các cụ phải ký vào. Mấy tay công an thì toàn những anh bằng tuổi cháu, tuổi chắt các cụ cả, mặt còn non choẹt búng ra sữa. Nhưng vì họ đại diện cho pháp luật, cho nên các cụ mới phải ngậm bồ hòn làm ngọt vậy.

 

Tưởng thế là xong chuyện, ai dè sáng hôm qua công an xã phát đến tận nhà mỗi cụ một tờ giấy triệu tập. Cực chẳng đã, các cụ đành phải rủ nhau chống gậy lom khom đi đến trụ sở ủy ban nhân dân. Tại đây, họ được viên trưởng công an xã thuyết giáo cho một thôi một hồi về tội danh đánh bạc. Sau đó anh ta bắt các cụ ký vào biên bản cam kết không tái phạm rồi mới thả cho về. Rồi họ lại cho đọc lên loa phát thanh của xã về vụ bắt quả tang đánh bạc nói trên, tên các cụ vì vậy mà được xướng lên như những kẻ phạm tội làm mất trị an xóm làng. Quả là một vố đau cho các cụ già đáng kính của chúng ta, thử hỏi còn mặt mũi nào mà nhìn con cháu, cùng bà con thân thích nội ngoại, thông gia? Các cụ giận lắm, bàn với nhau rằng nếu gặp viên trưởng công an nọ thì phải chửi cho hắn ta một trận mới hả. Vì vậy mà mới có cuộc tao ngộ nói trên. 

 

Quả là việc chơi bài cũng có điều bất tiện, vì nhiều khi yếu tố văn hóa và phi văn hóa cứ lẫn lộn với nhau. 

 

o0o

 

Bác Dương vốn là một người đam mê tổ tôm, và cũng là chỗ quen biết với cụ Cử Hiên. Theo con gái bác kể lại, mặc dù mồm bác luôn lẩm nhẩm tính toán những nước bài cao như Gia Cát Thừa Tướng, nhưng trận đánh nào cũng gặp thất bại. Vì thế mới lâm vào tình cảnh giở khóc giở cười. Cái khoản lương hưu ít ỏi sau khi đã đóng góp nghĩa vụ cho bác gái chỉ còn dư chút đỉnh, vài trận thua bài là hết nhẵn. Bí quá đành làm liều, nhân lúc không có ai ở nhà, Bác Dương bèn xúc trộm lúa đi bán. Cậu con trai thứ ba của bác hôm ấy đi học về tình cờ trông thấy được. “Cũng lạ!” – cậu nhủ thầm – thay vì cái dáng đạo mạo chống ba toong chậm rãi thường ngày, thì nay bố cậu đang thoăn thoắt xúc lúa đổ vào bao tải, cặp kính lão trễ xuống đến tận sống mũi. Bác Dương chẳng hay biết gì cả, vẫn tả xung hữu đột chẳng khác gì Triệu Tử Long trong trận Trường Bản năm xưa. Cậu nép vào bức vách mà không dám lộ diện vì sợ, chờ cho đến khi bố chở bao tải lúa đi bán thì mới dám ló mặt ra. Sau một lúc băn khoăn, cậu mới nảy ra một sáng kiến để báo cho mẹ và mọi người biết về vụ trộm trứ danh kia mà không sợ bố đánh. Thế là cậu đi lấy một hòn than, rồi viết lên tường nhà mấy chữ rõ to: “Bố bán Lúa”. Ấy cũng chính là một kiểu thư tố cáo nặc danh vậy.

 

- Bát Sách...

 

- Chi Chi...

 

- Bạch Thủ...

 

Tiếng xướng nhịp nhàng và những ánh mắt dõi theo. Quả thực các quân bài có sức thu hút mạnh mẽ, và cái thú hơn thua cũng chẳng kém nào.

 

 “Nghề chơi cũng lắm công phu”. Cụ Cử Hiên phải nhờ người mua bộ bài tổ tôm từ tận Hà Nội về, vì hồi đó còn hiếm lắm. Cụ tỉ mẩn lấy lòng trắng trứng gà phết lên cả hai mặt quân bài, sau đó phơi ra ngoài nắng cho khô rồi mới đem sử dụng. Khi không chơi nữa thì cụ lại lấy hai thanh tre cật nhẵn bóng, ốp kĩ hai bên bộ bài rồi dùng dây cột lại cho chặt. Làm như vậy là để giữ cho bộ bài luôn được thẳng và mới, chơi sẽ được lâu hơn. Bộ dong nhẵn bóng mát rượi là nơi các cụ thường xuyên ngồi để đánh tổ tôm, nâng đỡ cho cái thú đam mê tao nhã.

 

Trong các cuộc bài thì người ta thường hay trách cứ nhau. Người này trách người kia chơi kém để đến nổi phe mình bị thua, người thì bị trách đánh nước sai...; nói chung là có đủ lý do để trách cứ, một khi túi tiền bị vơi đi ít nhiều. Vì thế mà chung quanh chiếu bạc thường hay xẩy ra bất hòa và cãi cọ. Vẫn biết rằng “Thắng thua là việc thường của nhà binh”, nhưng cái tâm trạng thua bạc cũng không dễ chịu chút nào, cãi cọ đôi chút cũng là điều hiển nhiên thôi. Đối với các cụ thì có một đặc điểm khác với cánh thanh niên nhanh tay nhanh mắt. Ấy là do tuổi tác mà các cụ mắt mờ, tai kém. Vì vậy mà nhiều khi nẩy sinh cãi cọ là do hiểu nhầm chứ không phải do yếu tố chuyên môn. Chính vì tai kém mà khi nghe cụ đối diện lầm bầm câu gì đó với vẻ mặt bất mãn, lại gặp lúc đang thua nên các cụ hiểu nhầm mà cãi nhau. Vì rằng người này cứ nghĩ là người kia chê mình đánh dốt, tuổi già thì lắm tự ái mà.

 

o0o

 

Cụ Cử Hiên đang đi thì gặp Bác Dương chống Ba toong tới gần. Cụ vui vẻ hẹn với bạn vàng chiều nay họp mặt tổ tôm. Nhưng vì nghễnh tai nên cụ nói lớn, mọi người đều nghe thấy được hết:

 

- Hẹn chiều nay, ở nhà tôi nhá! Cụ Quang bên xóm Giếng cũng tới, đủ mặt anh tài cả.

 

Rồi cả hai cụ cười vang, chờ cho đến buổi chiều để mà cùng nhau họp quân dàn trận.

Ngõ Liêu Trai

Con ngõ với vài trăm mét chiều dài, quanh co lặng lẽ giữa lòng thành phố, như hiện diện một thế giới riêng biệt với cuộc sống hiện đại. Một không gian vắng vẻ in bóng mấy gốc sấu cổ thụ trên vỉa hè, ngăn cách những gì ồn ả của khu phố kế bên chỉ có mấy dãy nhà. Cuộc sống tĩnh lặng với những con người nền nã, vài hàng quán nhỏ cùng ngôi hàng sách bày những pho truyện cổ dày khộp trên giá. Khoảng giữa con ngõ có một khe nước chảy róc rách, bên trên là cây cầu nhỏ, thấp thoáng cạnh mấy bụi tre đằng ngà.

 

  Căn phòng Phương thuê trọ nằm ở con ngõ này, cùng trong khuôn viên nhà chủ, với cái cổng bằng sắt được dùng chung cho cả dãy. Cũng vì vậy mà căn nhà trở nên khép kín như một thế giới riêng. Chủ nhà dành ra hai gian phòng để cho khách thuê. Một gian nữa thì đã có người ở trước đó. Anh ta đi làm suốt ngày, chỉ buổi tối thi thoảng mới giáp mặt Phương. Khoảng sân rộng trước hai căn phòng được chủ nhà đặt những chậu hoa cảnh nhỏ xinh, địa lan trắng muốt hay lộc vừng khoe sắc dưới ánh trăng đêm. 

 

Thời gian này Phương thường rảnh rỗi, những khi ở nhà anh thường tiện tay tưới tắm cho mấy chậu cảnh được xanh tốt. Căn phòng nhỏ bài trí đơn sơ, vì đây chỉ là thời gian anh ở tạm trước khi về quê. Chiếc tủ đựng đồ kê sát bức vách, cạnh đó là bàn làm việc với những chồng sách chuyên môn. Trên đó còn đặt chiếc máy nghe nhạc và radio, mà mỗi khi có mặt ở nhà là Phương lại thường bật lên để nghe. Chiếc giường rộng để nghỉ ngơi, lúc rỗi Phương vẫn thường nằm đọc sách trong khi radio thì vẫn mở nho nhỏ bên cạnh.

o0o

 

Mỗi lần bước chân ra khỏi cổng là Phương bắt gặp ngay tấm biển «Dịch vụ nhà đất» của nhà hàng xóm, khi ngang qua lại thấy vài ba người đang ngồi lố nhố trong đó. Cách đó dăm nhà là nơi tọa lạc của ngôi hàng sách nhỏ. Người chủ quán trạc ngoài bốn mươi đeo kính trắng lấp loá, lúc nào cũng ngồi trầm tư bên chiếc bục điện thoại công cộng. Mấy kệ sách bằng gỗ cũ kĩ đóng khung được bày la liệt những sách, nhiều nhất là những tác phẩm văn học cổ điển. Hình như chủ hàng cũng là người đam mê vốn cổ văn học đông tây thì phải. Có lẽ thời gian này đọc sách là một việc phù hợp với không gian yên tĩnh nơi Phương ở, vì vậy anh thường ghé vào đây để xem. Thu hút anh lúc này nhất là những tác phẩm văn học cổ điển Trung Quốc, những Hồng Lâu Mộng, Tam Quốc Chí, Thủy Hử, Liêu Trai Chí Dị, Sử Ký Tư Mã Thiên... ; các cuốn truyện nổi tiếng này hầu hết anh đã đọc và cả xem phim nữa, duy tác phẩm Liêu Trai Chí Dị của Bồ Tùng Linh thì chưa hề đọc, dù đã nghe qua và có hiểu sơ lược.  Tiện thể, Phương thuê mấy tập để về xem cho thỏa cái chí ham hiểu biết của mình. Những tập sách dày khộp được đóng bìa cứng bên ngoài, các mép quăn lại và giấy thì đã ngã màu nâu thẫm cùng thời gian. Có lẽ nhiều bậc thức giả đã đọc những cuốn sách này, nay gìn giữ lại cho lớp hậu sinh truyền đọc.

 

Mấy cuốn truyện Liêu Trai Chí Dị với những hàng chữ nhảy múa, các nhân vật từ xa xưa nay hiện hữu sống động cùng thực tại. Những câu chuyện thần tiên ma quái, hồ li và thỏ cáo hóa thân thành các cô gái đẹp rồi kết duyên cùng con người. Hai cuộc sống như nhập làm một, không còn nhận ra ranh giới nữa. Cõi âm, cõi dương nhập nhằng hiện hữu cùng một thời điểm mà ta không thể nào thấy được giới hạn của nó. Nào là Đạo sĩ Núi Lao, Xảo Nương, Gái Thần... tất cả hợp thành một cõi mê hoặc với những cỏ cây hoa lá, núi non xen lẫn phố thị ngay chốn cõi trần.

 

Lần nào về gần đến nhà, Phương cũng ghé vào quán nước trong con ngõ, cạnh cây cầu có nước chảy róc rách. Ngôi quán đơn sơ với không khí mơ hồ như trong chuyện Liêu Trai. Vợ chồng chủ quán vốn quê miền Hải Dương, nay chuyển lên Hà Nội sinh sống. Người vợ còn trẻ, khi thì thấy ở nhà, lúc không, thấp thoáng ẩn hiện. Một đứa bé chừng mười lăm, mười sáu tuổi thi thoảng thay mặt chủ bán hàng, tính nết nó cũng im lìm, đi lại vào ra như có ma ám. Từ chỗ này, ngồi im lặng ngắm nhìn con ngõ mới thấy hết cuộc sống vận động của nó. Mấy cây sấu già có lẽ đã hiện diện cách nay hàng trăm năm, da dẻ nhăn nheo sần sùi. Những quả Sấu thi thoảng lại rụng vào đầu những người qua đường, khiến cho khách phải giật nảy mình rồi rảo bước nhanh hơn. Những chiếc xích lô ngoài đường lớn đôi lúc đi vào con ngõ để tránh kẹt xe, nhịp đạp mỏi mệt kẽo kẹt. Mấy cô gái mặc những tà áo dài dắt tay nhau đi, có lẽ một buổi văn nghệ hay hội hè gì đó đang chờ đón họ. Mặc dù vậy, với con ngõ yên bình thì họ cũng bước đi chậm rãi, bàn tay thon nhặt những quả sấu rụng để trêu đùa với nhau. Khuôn mặt một cô gái trong bọn thấp thoáng như nhân vật nữ do Hồ Ly Tinh biến thành trong tà áo dài trắng ma quái.

 

o0o

 

Người chủ quán sách đang chăm chú sắp xếp lại những cuốn sách để trên kệ, đám bụi rơi ra theo từng cử động. Phương đưa trả anh ta cuốn sách đã xem xong và lặp lại câu nói lần trước:

 

- Anh cho thuê tập tiếp theo!

 

Anh ta hấp hiếng cặp kính nhìn Phương, rồi lặng lẽ tìm đưa tập tiếp theo:

 

- Tập này có mấy trang bị mất, nhưng tôi đã tóm lược nội dung bằng những lời ghi chú, anh xem vẫn hiểu được.

 

Quả là một người cho thuê sách chuyên nghiệp, lại có sự trân trọng đối với kiến thức. Mấy người nữa cũng đang chăm chú chọn sách, khuôn mặt họ nhìn nghiêng có nét gì đó giống như những nhân vật trong sách mà Phương đang đọc. Thú thực, đôi khi nhìn thấy chủ quán sách ngồi lặng lẽ trên ghế với nét mặt tư lự, Phương lại hình dung tới nhân vật Liêu Trai “...Một vị đạo sĩ ngồi trên tán bồ đoàn tóc trắng rủ xuống tận cổ, dáng vẻ thư thái, tinh thần trông thật sắc sảo...”⁽¹⁾. Phương chào chủ quán, rời ngôi quán kỳ lạ của ông ta rồi mang sách về nhà.

 

Hôm nay, chậu hoa Lộc Vừng nở những chùm hoa đỏ chói, rủ xuống trông như những chiếc đèn lồng xinh xắn. Phương dắt xe máy để trước phòng. Cô chủ nhà thấy anh về, liền mỉm cười vui vẻ:

 

- Cảm ơn cháu đã chăm sóc cho mấy chậu cảnh! Nhờ thế mà hoa nở nhiều và thường xuyên hơn.

 

- Cháu vẫn có thói quen như vậy. Vả lại cây cối ra hoa thì làm đẹp cho con người mà! – Phương lịch sự đáp.

 

Chú chó đốm quẫy đuôi sủa ai đó ngoài cổng, Phương nhìn ra nhưng không thấy gì cả. Ấy vậy mà nó cứ sủa hoài như là sủa ma vậy, đến khi anh con trai nhà chủ phải quát đuổi thì nó mới chịu thôi. “...Con ma thẹn mà bỏ đi. Đêm hôm sau, canh đã khuya, vừa tắt đèn định đi nằm, nghe phía sau lầu có tiếng mở then, rồi tiếng kẹt cửa... ⁽²⁾.

 

Hôm nay, Phương lại ghé vào quán nước. Vừa hút thuốc, anh vừa ngắm nhìn những cây sấu già rụng lá. Thấy đứa bé lặng lẽ ngồi bán hàng, anh hỏi:

 

- Chủ nhà đâu mà cháu bán hàng một mình?

 

Giọng nó nhẹ nhàng, mỏng mảnh như gió thoảng:

 

- Ông bà chủ về quê. Ở dưới đó có người nhà mới mất nên phải về để lo việc tang.

 

Thế gian muôn nẻo đường đời, cuộc sống con người cũng vậy, thoắt ở thoắt đi khiến cho thời gian và không gian cũng đổi thay không ngừng.

 

 Phương lặng lẽ nhìn ra ngoài đường, những chiếc lá sấu vẫn rơi lả tả trên vỉa hè. Những dáng người lui cui đi lại với cuộc sống bộn bề nhưng mang dáng vẻ tĩnh lặng mơ hồ. Tất cả tạo nên một không khí Liêu Trai. Cả những con người, những câu chuyện, và tất nhiên là cả những cây sấu già đang rụng lá nữa.

 ______________________________________________________

(1), (2): Trích truyện Liêu Trai.